Quá trình giảm cân chững lại. Phương pháp điều trị cần thay đổi?

Bạn đang tuân thủ kế hoạch quản lý cân nặng của mình và thấy được sự tiến triển. Sau đó, dường như từ trên trời rơi xuống, chiếc cân ngừng nhúc nhích.

Sự chững lại trong quá trình giảm cân (hay còn gọi là giai đoạn bình nguyên) có thể khiến bạn cảm thấy bực bội, đặc biệt là khi bạn đang làm tất cả những điều tương tự vốn đã mang lại hiệu quả trước đây. Nếu bạn đang dùng thuốc kê đơn như một phần của quá trình quản lý cân nặng y khoa, bạn cũng có thể tự hỏi: Thuốc đã hết tác dụng rồi sao? Mình có cần tăng liều không?

Chưa hẳn là vậy.

“Bác sĩ Edwin Chng, Bác sĩ Cấp cao tại Parkway Shenton, giải thích: "Việc giảm cân hiếm khi diễn ra theo một đường thẳng. Giai đoạn bình nguyên không phải là dấu hiệu cho thấy việc điều trị thất bại; trên thực tế, đó là điều mà chúng tôi rất thường thấy".

"Thay vì phản ứng lại với con số trên bàn cân, chúng tôi có cái nhìn bao quát hơn về việc bệnh nhân đang phản ứng như thế nào, điều gì có thể đã thay đổi và liệu kế hoạch điều trị hiện tại có cần điều chỉnh hay không".

Câu trả lời có thể liên quan đến những thay đổi trong kế hoạch điều trị hoặc liều lượng thuốc của bạn. Nhưng trước tiên, sẽ rất hữu ích nếu bạn hiểu tại sao quá trình giảm cân có thể chậm lại.

Tại sao việc giảm cân đôi khi bị chững lại?

Một nguyên nhân là nhu cầu năng lượng của cơ thể bạn thay đổi khi bạn giảm cân.

Một cơ thể nhỏ bé hơn thường cần ít năng lượng hơn để duy trì so với khi ở mức cân nặng cao hơn. Việc giảm cân cũng có thể đi kèm với những thay đổi sinh lý ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và mức tiêu hao năng lượng.

Do đó, các thói quen ăn uống và sinh hoạt đã tạo ra sự giảm cân ổn định ở giai đoạn đầu của quá trình có thể dần ít mang lại tác động hơn.

Những thay đổi cũng có thể len lỏi vào cuộc sống hàng ngày: khẩu phần ăn lớn hơn một chút, ăn vặt thường xuyên hơn, đi bộ ít hơn, ngủ kém hơn hoặc gặp phải một giai đoạn căng thẳng trong công việc. Các loại thuốc khác hoặc tình trạng sức khỏe cũng có thể ảnh hưởng đến cân nặng.

Bác sĩ Edwin Chng cho biết: “Đôi khi bệnh nhân rất ngạc nhiên khi chúng tôi đi sâu vào chi tiết thói quen hàng ngày của họ. Chẳng hạn, họ có thể vẫn đang tập thể dục đều đặn, nhưng lại vận động ít hơn hẳn trong thời gian còn lại của ngày. Hoặc cảm giác thèm ăn và khẩu phần ăn của họ có thể đã dần thay đổi mà họ không nhận ra".

Không điều nào trong số này có nghĩa là bạn đã 'thất bại'. Sự thèm ăn, quá trình trao đổi chất, lối sống và phản ứng với việc điều trị đều có thể tiến triển trong suốt hành trình quản lý cân nặng.

Đó có thực sự là một giai đoạn bình nguyên trong quá trình giảm cân?

Một khoảng thời gian ngắn cân nặng không thay đổi không nhất thiết có nghĩa là tiến trình của bạn đã bị đình trệ.

Cân nặng cơ thể dao động một cách tự nhiên do lượng nước nạp vào, lượng muối tiêu thụ, sự thay đổi nội tiết tố, nhu động ruột và các yếu tố hàng ngày khác. Do đó, các bác sĩ nhìn chung quan tâm nhiều hơn đến xu hướng theo thời gian thay vì các chỉ số đơn lẻ.

“Nếu ai đó nói với tôi rằng cân nặng của họ ngừng thay đổi, tôi muốn tìm hiểu xem tình trạng này đã diễn ra trong bao lâu và xem xét quỹ đạo tổng thể của họ", Bác sĩ Edwin Chng cho biết.

Cân nặng chỉ là một thước đo của sự tiến bộ. Tùy thuộc vào nhu cầu sức khỏe của bạn, bác sĩ cũng có thể xem xét các chỉ số lâm sàng khác, chẳng hạn như những thay đổi về:

• Vòng eo
• Thành phần cơ thể
• Sức khỏe chuyển hóa, bao gồm mức huyết áp, lượng đường trong máu và cholesterol
• Thể lực và khả năng vận động
• Các tình trạng sức khỏe liên quan đến béo phì

“Một người có cân nặng đã ổn định vẫn có thể thấy được những cải thiện có ý nghĩa lâm sàng đối với sức khỏe của họ, và những điều này rất đáng để duy trì".

Có phải sự chững lại có nghĩa là bạn cần một liều lượng thuốc cao hơn không?

Đối với những người sử dụng các loại thuốc kê đơn như chất chủ vận thụ thể GLP-1 để quản lý cân nặng, đây thường là câu hỏi đầu tiên mà họ đặt ra.

Câu trả lời ngắn gọn là: đôi khi có, nhưng không phải luôn luôn.

Các loại thuốc quản lý cân nặng được tăng dần, hay chuẩn độ, theo thời gian. Điều này cho phép bác sĩ đánh giá cả mức độ hiệu quả của phương pháp điều trị cũng như khả năng dung nạp của bệnh nhân.

Bởi vì phản ứng của mỗi người là khác nhau, nên mục tiêu không chỉ đơn thuần là đạt đến liều lượng cao nhất hiện có, mà là tìm ra một liều lượng phù hợp với bạn.

“Tôi sẽ không tăng liều thuốc của một bệnh nhân chỉ vì cân nặng của họ không thay đổi trong một thời gian", Bác sĩ Edwin Chng cảnh báo. “Chúng tôi cần biết liệu họ có đang dùng thuốc đều đặn hay không, cảm giác thèm ăn hay thói quen ăn uống của họ có thay đổi hay không, liệu họ có đang gặp phải tác dụng phụ nào không, và liệu có nguyên nhân nào khác dẫn đến tình trạng chững lại này không".

Những bệnh nhân khác nhau đòi hỏi những quyết định khác nhau. Một bệnh nhân vẫn đang đạt được tiến bộ dần dần có thể không cần bất kỳ sự điều chỉnh thuốc nào. Một bệnh nhân khác có thể đã nhất quán với quá trình điều trị, dung nạp tốt với liều lượng hiện tại của họ và đạt đến điểm mà phản ứng của họ không còn tương xứng với nhu cầu lâm sàng của họ.

Những gì bác sĩ của bạn có thể xem xét khi quá trình giảm cân chậm lại

Trước khi đưa ra những thay đổi đối với thuốc, bác sĩ thường sẽ đánh giá sự tiến triển của bạn trong một bức tranh tổng thể.

1. Bạn vẫn đang có phản ứng tốt với phương pháp điều trị?

Bác sĩ có thể xem xét lượng cân nặng bạn đã giảm được cho đến nay, tốc độ thay đổi diễn ra như thế nào và liệu sự tiến triển đó có còn ý nghĩa đối với sức khỏe của bạn hay không.

Đôi khi, việc duy trì mức cân nặng đã giảm được tự bản thân nó đã là một thành tựu quan trọng.

2. Cảm giác thèm ăn của bạn có thay đổi không?

Có thể bạn cảm thấy no hơn với các bữa ăn nhỏ trong giai đoạn đầu điều trị, nhưng cơn đói hoặc cảm giác thèm ăn đã bắt đầu quay trở lại.

Bác sĩ cũng có thể hỏi về thói quen ăn uống, khẩu phần ăn, đồ ăn vặt và đồ uống. Những thay đổi nhỏ dường như không đáng kể khi đứng riêng lẻ lại có thể tích tụ dần theo thời gian.

3. Có điều gì thay đổi trong lối sống của bạn không?

Chế độ ăn uống, tập thể dục, giấc ngủ và căng thẳng đều có thể tác động đến tiến trình quản lý cân nặng.

Ví dụ, một giai đoạn bận rộn tại nơi làm việc có thể đồng nghĩa với việc bạn đi bộ ít hơn, ngủ kém hơn và ăn nhiều bữa ăn tiện lợi hơn ngay cả khi lịch tập thể dục của bạn không thay đổi.

“Việc quản lý cân nặng hiếm khi chỉ phụ thuộc vào một yếu tố", Bác sĩ Edwin Chng chia sẻ. “Chúng tôi cố gắng tìm hiểu xem điều gì đang xảy ra xuyên suốt lối sống và sức khỏe của bệnh nhân chứ không giả định rằng thuốc là thứ duy nhất cần điều chỉnh".

4. Bạn có đang duy trì được cơ bắp trong khi giảm cân không?

Quá trình giảm cân có thể bao gồm việc mất đi một lượng khối lượng nạc của cơ thể (lean body mass) cùng với lượng mỡ trong cơ thể. Đây là lý do tại sao việc hấp thụ đủ protein và tham gia vào các bài tập kháng lực hoặc rèn luyện sức mạnh là cần thiết để giúp duy trì khối lượng cơ bắp.

Do đó, bác sĩ của bạn có thể không chỉ nhìn vào cân nặng của bạn, mà còn xem xét những gì đang xảy ra với thành phần cơ thể của bạn.

5. Cơ thể bạn đang phản ứng với thuốc như thế nào?

Trước khi cân nhắc điều chỉnh liều lượng, bác sĩ có thể xem xét liệu bạn có đang dùng thuốc theo đúng chỉ định không, thuốc có hiệu quả ra sao và bạn có đang gặp phải bất kỳ tác dụng phụ nào không.

Các loại thuốc giảm cân có thể gây ra tác dụng phụ, bao gồm các triệu chứng về đường tiêu hóa. Nếu một người đã gặp phải tác dụng phụ đáng kể, việc tăng liều lượng có thể không phù hợp.

“Tăng liều thuốc không phải lúc nào cũng là giải pháp đúng đắn", Bác sĩ Edwin Chng cho biết. “Mục tiêu là tìm ra một liều lượng điều trị mang lại lợi ích thiết thực trong khi vẫn đảm bảo bệnh nhân có thể dung nạp tốt và duy trì lâu dài".

Khi nào một bác sĩ có thể cân nhắc việc điều chỉnh liều lượng thuốc?

Bác sĩ của bạn có thể cân nhắc điều chỉnh liều lượng thuốc nếu phản ứng giảm cân của bạn không còn đáp ứng đủ nhu cầu lâm sàng của bạn, và nếu phương pháp điều trị hiện tại của bạn đã được dung nạp tốt.

Họ cũng sẽ xem xét liệu một liều lượng khác có phù hợp hay không theo phác đồ dùng thuốc đã được phê duyệt của loại thuốc kê đơn, cùng với bệnh sử và các yếu tố rủi ro khác của bạn.

Điều này có nghĩa là phải xem xét khoảng thời gian bạn đã dùng liều lượng hiện tại, mức độ nhất quán của bạn trong việc dùng thuốc, phản ứng điều trị tổng thể của bạn, và liệu các lợi ích tiềm năng của một liều lượng cao hơn có vượt trội so với rủi ro hay không.

“Nếu một bệnh nhân đã nhất quán với việc điều trị, đang dung nạp tốt liều lượng hiện tại và không còn đạt được phản ứng thỏa đáng, đó là lúc chúng tôi có thể thảo luận xem liệu việc thúc đẩy tiến trình điều trị có phù hợp hay không", Bác sĩ Edwin Chng cho biết. "Nhưng quyết định đó phải được cá nhân hóa".

Liều cao nhất không phải là vạch đích

Rất dễ để coi việc tăng dần liều lượng giống như một chiếc thang: bắt đầu từ dưới cùng và tiếp tục leo cho đến khi bạn lên tới đỉnh. Nhưng việc quản lý cân nặng y khoa mang tính đa sắc thái và phức tạp hơn thế rất nhiều.

"Liều lượng tốt nhất là liều lượng hợp lý đối với bệnh nhân đó", Bác sĩ Edwin Chng chia sẻ. “Chúng tôi cần cân bằng giữa hiệu quả, tác dụng phụ, các mục tiêu sức khỏe và những gì bền vững trong dài hạn".

Đối với một số bệnh nhân, điều này có thể đồng nghĩa với việc giữ nguyên liều lượng hiện tại trong thời gian dài hơn. Đối với những người khác, bước tiếp theo có thể bao gồm việc xem xét lại chế độ ăn uống hoặc hoạt động thể chất, hoặc giải quyết vấn đề giấc ngủ, căng thẳng hoặc các lo ngại về sức khỏe khác.

Có một giới hạn về mức độ có thể điều chỉnh thuốc. Nếu việc giảm cân vẫn chưa đạt yêu cầu dù đã dùng liều lượng phù hợp hoặc liều lượng dung nạp tối đa, bác sĩ của bạn có thể thay vào đó sẽ sửa đổi kế hoạch quản lý cân nặng tổng thể của bạn. Tùy thuộc vào nhu cầu của bạn, điều này có thể bao gồm:

• Hỗ trợ dinh dưỡng có mục tiêu cụ thể hơn
• Những thay đổi đối với hoạt động thể chất hoặc rèn luyện sức mạnh
• Giải quyết tình trạng ngủ kém hoặc các yếu tố sức khỏe khác
• Xem xét lại chiến lược dùng thuốc
• Cân nhắc một loại thuốc giảm cân phù hợp khác
• Chuyển tuyến đến bác sĩ chuyên khoa để đánh giá thêm khi cần thiết

Quan trọng là, thuốc chỉ là một thành phần của việc quản lý cân nặng y khoa. Một kế hoạch quản lý cân nặng toàn diện cũng nên bao gồm hỗ trợ về chế độ ăn uống, hoạt động thể chất, thay đổi hành vi và đánh giá y tế liên tục.

Bạn có nên thay đổi thuốc nếu cân nặng của bạn chững lại không?

Nếu bạn nghĩ rằng mình đã đạt đến giai đoạn bình nguyên, hãy kiềm chế sự thôi thúc tăng, giảm hoặc ngừng sử dụng thuốc kê đơn khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Thay vào đó, hãy tiếp tục theo dõi cân nặng của bạn và ghi chú lại bất kỳ thay đổi nào trong cảm giác thèm ăn, thói quen ăn uống, mức độ hoạt động, giấc ngủ hoặc tác dụng phụ. Hãy mang những thông tin này đến buổi tái khám y khoa tiếp theo với bác sĩ của bạn.

“Hãy nhớ rằng việc quản lý cân nặng là một quá trình liên tục", Bác sĩ Edwin Chng chia sẻ. "Khi cân nặng, sức khỏe và phản ứng với việc điều trị của bệnh nhân thay đổi, chúng tôi có thể cần phải điều chỉnh kế hoạch. Các cuộc đánh giá định kỳ giúp chúng tôi quyết định xem nên tiếp tục phương pháp tiếp cận hiện tại, điều chỉnh nó hay cân nhắc một điều gì đó khác biệt".

Đôi khi sự chững lại có nghĩa là quá trình điều trị của bạn cần được điều chỉnh.

Đôi khi nó có nghĩa là lối sống của bạn cần được nhìn nhận lại.

Và đôi khi, đó chỉ đơn giản là một lời nhắc nhở rằng tiến bộ không phải lúc nào cũng được đo lường bằng con số trên bàn cân, mà bằng chặng đường bạn đã đi được trong hành trình hướng tới một sức khỏe tốt hơn.